Η τριχόπτωση αποτελεί συχνή παρενέργεια πολλών αντικαρκινικών θεραπειών, όπως η χημειοθεραπεία, η στοχευμένη θεραπεία, η ακτινοθεραπεία και η ανοσοθεραπεία. Αυτές οι θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν τα κύτταρα των θυλάκων της τρίχας, τα οποία είναι υπεύθυνα για την αναγέννηση των μαλλιών αλλά και για τη διατήρηση της υφής και του χρώματός τους. Η επίδραση δεν περιορίζεται μόνο στο τριχωτό της κεφαλής, αλλά μπορεί να αφορά επίσης τις βλεφαρίδες, τα φρύδια, τα χέρια, τα πόδια, τις μασχάλες και την ηβική περιοχή.

Ο τρόπος και ο χρόνος που εμφανίζεται η τριχόπτωση διαφέρει από άτομο σε άτομο. Ανάλογα με το είδος της θεραπείας που λαμβάνετε, είναι πιθανό να χάσετε όλα ή μόνο μέρος των μαλλιών σας, ή να παρατηρήσετε μεταβολές στην υφή, στο χρώμα ή στην πυκνότητά τους. Η απώλεια μπορεί να είναι σταδιακή, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τα μαλλιά γίνονται πιο ξηρά και πιο λεπτά, ή αντίθετα μπορεί να αναπτυχθούν πιο πυκνά ή πιο σγουρά σε σύγκριση με πριν από τη θεραπεία.

Τριχόπτωση από χημειοθεραπεία: τι να περιμένω

Συνήθως, η τριχόπτωση εμφανίζεται περίπου δύο εβδομάδες μετά τον πρώτο ή τον δεύτερο κύκλο ενδοφλέβιας χημειοθεραπείας. Η τριχόπτωση που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία μπορεί να αφορά όλες τις τρίχες του σώματος και, κατά κανόνα, είναι αναστρέψιμη, προκαλώντας είτε ολική απώλεια μαλλιών είτε εστιακή αραίωση στο τριχωτό, στα φρύδια, τις βλεφαρίδες, την ηβική και τη μασχαλιαία περιοχή.

Όταν η απώλεια μαλλιών επιμένει για περισσότερο από έξι μήνες μετά τον τελευταίο κύκλο χημειοθεραπείας, χαρακτηρίζεται ως εμμένουσα αλωπεκία και παρατηρείται κυρίως σε επιζώντες καρκίνου μαστού και σε άτομα που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση μυελού των οστών. Αν και είναι σχετικά σπάνια, η εμμένουσα αυτή μορφή αλωπεκίας μπορεί να εκδηλωθεί ως έντονη αραίωση στο τριχωτό της κεφαλής ή ακόμη και ως πλήρης απώλεια μαλλιών σε σύγκριση με τη μορφή που είχαν πριν την έναρξη της χημειοθεραπείας.

Μπορώ να μειώσω την τριχόπτωση; 

Η κάσκα ψύξης τριχωτού κεφαλής (Scalp Cooling System) αποτελεί μία από τις λύσεις για την αντιμετώπιση της αλωπεκίας λόγω χημειοθεραπείας. Πρόκειται για μία συσκευή που μοιάζει σαν καπέλο και εφαρμόζεται τόσο κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας, αλλά και κάποια ώρα πριν και μετά από αυτή. Μέσω της ψύξης του τριχωτού της κεφαλής, μειώνει προσωρινά τη ροή του αίματος στους θύλακες της τρίχας, με στόχο να απορροφήσουν λιγότερη ποσότητα από τα φάρμακα της θεραπείας, περιορίζοντας έτσι την τριχόπτωση. Εάν η χρήση της κάσκας είναι κάτι που σας ενδιαφέρει, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι:

• Η ψύξη του τριχωτού μπορεί σε κάποιους ασθενείς να προλάβει ή να μειώσει την έκταση της τριχόπτωσης, όμως δεν λειτουργεί σε όλους το ίδιο και δεν είναι ικανή να μπλοκάρει όλα τα φάρμακα.​
• Δεν ενδείκνυται για όλους τους τύπους καρκίνου (π.χ. σε λευχαιμίες/λεμφώματα ή όταν απαιτείται ακτινοθεραπεία στο κεφάλι).​
• Χρειάζεται περισσότερος χρόνος στο νοσοκομείο, γιατί το καπέλο φοριέται πριν, κατά και μετά την έγχυση. 
• Η έντονη αίσθηση κρύου μπορεί να είναι ενοχλητική, ειδικά σε συνδυασμό με τον επιπλέον χρόνο παραμονής στο νοσοκομείο. 

Πώς να φροντίζω τα μαλλιά και το ευαίσθητο τριχωτό κατά τη διάρκεια της θεραπείας

Ακόμα κι αν η τριχόπτωση είναι αναπόφευκτη, η ήπια καθημερινή φροντίδα βοηθά το τριχωτό να παραμείνει όσο γίνεται πιο άνετο και υγιές. Μικρές αλλαγές στη ρουτίνα σας μπορούν να μειώσουν τον ερεθισμό και να σας κάνουν να αισθάνεστε πιο άνετα.​

• Χρησιμοποιήστε μια μαλακή, λεία μαξιλαροθήκη (π.χ. από μεταξωτό ύφασμα) για να μειωθεί η τριβή στα μαλλιά και στο τριχωτό της κεφαλής.
• Δεν υπάρχουν αυστηροί περιορισμοί στη συχνότητα λουσίματος, αλλά προτείνεται να περιορίζεται σε δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα.
• Χτενίστε ή βουρτσίστε απαλά τα μαλλιά πριν από το λούσιμο, ώστε να μειώνονται τα μπερδέματα και το σπάσιμο της τρίχας.
• Λούζετε τα μαλλιά σας απαλά με χλιαρό νερό· εφαρμόστε το σαμπουάν από τις ρίζες προς τις άκρες και το μαλακτικό από τις άκρες προς τις ρίζες.
• Αποφύγετε να πιάνετε ψηλά τα μαλλιά σας, καθώς έτσι μπερδεύονται ευκολότερα. 
• Σκουπίστε τα μαλλιά σας ταμποναριστά με πετσέτα για να περιορίσετε τη φθορά και το σπάσιμο της τρίχας.
• Αποφύγετε βαφές, ντεκαπάζ, περμανάντ, πολύ ζεστό σεσουάρ, πρέσα ή ψαλίδι, γιατί μπορούν να επιβαρύνουν τα ήδη ευαίσθητα μαλλιά.​
• Αν το τριχωτό της κεφαλής είναι ήδη αραιωμένο, ερυθηματώδες ή επώδυνο, προτιμήστε προϊόντα για ευαίσθητα δέρματα (όπως παιδικά σαμπουάν ή ειδικά προϊόντα για ευαίσθητα τριχωτά).
• Όταν βρίσκεστε σε εξωτερικό χώρο, προστατεύετε πάντα το τριχωτό της κεφαλής με αντηλιακό ή καπέλο, μαντήλι ή περούκα, ανάλογα με τον βαθμό τριχόπτωσης και την ευαισθησία του δέρματος.
• Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας πριν χρησιμοποιήσετε οποιοδήποτε προϊόν που υπόσχεται ότι βοηθά στην επανεμφάνιση ή στην επιτάχυνση της ανάπτυξης των μαλλιών.
• Αν το δέρμα στο κεφάλι είναι ξηρό, φολιδωτό ή σας προκαλεί φαγούρα, ένα απαλό, άοσμο υποαλλεργικό ενυδατικό προϊόν (emollient) ή λάδι μπορεί να προσφέρει ανακούφιση.​

Περούκες, καπέλα και μαντήλια: όλες οι επιλογές είναι σωστές

Το πώς θα καλύψετε (ή όχι) την απώλεια μαλλιών είναι μια απόλυτα προσωπική επιλογή, δεν υπάρχει «πρέπει». Το σημαντικό είναι να νιώθετε εσείς πιο οικεία και άνετα με την εικόνα σας.​

• Περούκες: Μπορείτε να επιλέξετε ιατρική περούκα που να μοιάζει πολύ στα φυσικά σας μαλλί ή να το δείτε ως ευκαιρία για ένα τελείως νέο look. Είναι χρήσιμο να βρείτε την κατάλληλη πριν ξεκινήσει η έντονη τριχόπτωση, ώστε να ταιριάξετε το χρώμα και την υφή με τα δικά σας μαλλιά.​
• Εσωτερικά σκουφάκια και ειδικές λωρίδες σιλικόνης μπορούν να κάνουν την περούκα πιο άνετη, προκειμένου να αποφεύγεται ο ερεθισμός αλλά και να νιώθετε πιο ασφαλής ότι δεν θα γλιστρήσει.​
• Μαντήλια, turbans και «πανιά»: Είναι ελαφριά, μαλακά, αναπνέουν και προσαρμόζονται εύκολα στο στυλ και τη διάθεσή σας. Συνήθως τα βαμβακερά ή «τσαλακωτά» υφάσματα προσφέρουν καλύτερο κράτημα σε σχέση με τα πολύ λεία, όπως το μετάξι.​
• Καπέλα και σκούφοι: Από απλά beanies μέχρι πιο κομψά καπέλα, μπορούν να συνδυαστούν με ένα λεπτό μαντήλι από κάτω ώστε να αποφεύγονται τυχόν ερεθισμοί του τριχωτού. 

Πότε ξαναβγαίνουν τα μαλλιά;

Για τους περισσότερους ασθενείς, τα μαλλιά αρχίζουν να ξαναβγαίνουν λίγους μήνες μετά το τέλος της χημειοθεραπείας. Η διαδικασία είναι σταδιακή και χρειάζεται υπομονή, αλλά το σώμα έχει τη δύναμη να ανακάμψει.​

• Συνήθως σε 3 με 6 μήνες έχει εμφανιστεί ορατή νέα τριχοφυΐα, ενώ σε 6 με 12 μήνες η εικόνα πλησιάζει την «κανονική» για τους περισσότερους.​
• Μπορεί προσωρινά να αλλάξει η υφή, το χρώμα ή η πυκνότητα, κάτι που σχετίζεται με το πώς επηρεάστηκαν οι θύλακες από τα φάρμακα.​
• Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις υψηλών δόσεων συγκεκριμένων φαρμάκων, η τριχόπτωση μπορεί να είναι πιο μόνιμη, για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να συζητάτε το τι μπορείτε να περιμένετε με την θεραπευτική σας ομάδα.​

Διαδικασίες styling, βαφές μαλλιών και τεχνικές ισιώματος μετά το πέρας της θεραπείας

Η χρήση θερμότητας (συμπεριλαμβανομένης της ισιωτικής πρέσας) και έντονων χημικών ουσιών για styling καλό είναι να αποφεύγεται κατά τους πρώτους έξι μήνες από την ολοκλήρωση της θεραπείας, γιατί μπορεί να επιβαρύνει τα μαλλιά και να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες βλάβες αν δεν εφαρμοστεί σωστά. Η ήπια, μέτρια θερμότητα από το πιστολάκι συνήθως δεν θεωρείται επιβλαβής.

​Οι βαφές μαλλιών μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξανά, όταν τα μαλλιά σας θα έχουν μεγαλώσει αρκετά και το τριχωτό της κεφαλής δεν θα είναι ξηρό, ούτε θα παρουσιάζει κνησμό ή ερεθισμό. Μπορείτε να συνεχίσετε με τα συνηθισμένα σας προϊόντα, ωστόσο οι βαφές με πιο φυσική ή φυτική βάση θεωρούνται γενικά πιο ασφαλείς επιλογές.

Ορισμένα προϊόντα ισιώματος μαλλιών περιέχουν χημικές ουσίες οι οποίες μπορεί να παρεμβαίνουν στις ορμόνες του ασθενούς, μπλοκάροντας ή μιμούμενες αυτές. Η χρήση τους προτείνεται να αποφεύγεται, ιδίως σε ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους όπως ο καρκίνος του μαστού και των ωοθηκών.

Αν τα μαλλιά σας δεν έχουν επανέλθει πλήρως έξι μήνες μετά την τελευταία θεραπεία ή αν λαμβάνετε ακόμη ορμονική ή στοχεύουσα θεραπεία και παρατηρείτε αραίωση χωρίς άλλα συμπτώματα, μια πιθανή επιλογή αντιμετώπισης είναι να χρησιμοποιείτε τοπικά σκευάσματα που περιέχουν μινοξιδίλη. Ωστόσο, θα πρέπει να συμβουλευτείτε τον ογκολόγο και το δερματολόγο σας, πριν ξεκινήσετε οποιαδήποτε τέτοια αγωγή.

Τέλος, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι αν αντιμετωπίζετε τέτοιες καταστάσεις, δεν είστε μόνοι σας. Υπάρχουν λύσεις, άνθρωποι και επαγγελματίες που μπορούν να σας στηρίξουν, ώστε η περιποίηση των μαλλιών και του τριχωτού να γίνει ένα ακόμα εργαλείο φροντίδας του εαυτού σας μέσα στη θεραπεία.​