Η συζήτηση για τον καρκίνο με τα παιδιά αποτελεί μια από τις πιο λεπτές και φορτισμένες στιγμές που μπορεί να ζήσει ένας γονιός. Ωστοσο,  μπορεί να γίνει με απλά λόγια, ηρεμία και πολλή αγάπη. 

Είναι απολύτως φυσιολογικό να έχετε αμφιβολίες, να αναρωτιέστε αν «αντέχουν» τα παιδιά την αλήθεια ή αν είναι καλύτερα να τα προστατέψετε. Το να αποφασίσετε τι θα πείτε και σε ποια χρονική στιγμή, προύποθέτει χρόνο, σκέψη και χώρο και για τα δικά σας συναισθήματα. Σε κάθε περίπτωση να θυμάστε ότι δεν χρειάζεται να βρείτε τις «τέλειες» φράσεις. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να είστε ειλικρινείς, τρυφεροί και διαθέσιμοι ανά πάσα ώρα και στιγμή να αφουγκραστείτε τις απορίες και τους φόβους τους.

 

Γιατί έχει σημασία να τους μιλήσετε;

Τα παιδιά αντιλαμβάνονται πολλά περισσότερα απ’ όσα πιστεύουμε. Βλέπουν τις αλλαγές που συντελούνται στην καθημερινότητα σας και νιωθουν έναν διάχυτο προβληματισμό. Αν δεν τους εξηγήσετε τι ακριβώς συμβαίνει, μπορεί να πλασουν τις δικές τους ιστορίες στο μυαλό τους. Επιπλέον, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να νιώθουν ενοχή και  ότι ίσως φταίνε εκείνα για ό,τι σας συμβαίνει.

Όταν μιλάτε ανοιχτά, τα βοηθάτε να καταλάβουν πως ό,τι συμβαίνει αφορά σε  ζήτημα υγείας, δεν είναι δικό τους λάθος και δεν είναι κάτι «μυστικό» που πρέπει να κρυφτεί. Νιώθουν ότι τα εμπιστεύεστε, ότι είναι μέρος της οικογένειας που περνά ΄μαζί ΄τις δύσκολες στιγμές  και ότι τους παρεχεται η δυνατότητα  να κάνουν όσες ερωτήσεις επιθυμούν. Αυτή η ειλικρίνεια ενισχύει την εμπιστοσύνη και την αίσθηση ασφάλειας, ακόμη κι όταν τα πράγματα είναι αντικειμενικά δύσκολα.

 

Πότε και πώς να ξεκινήσετε;

Είναι συνήθως καλύτερο να μιλήσετε για το θέμα υγείας που αντιμετωπίζετε σχετικά νωρίς, πριν μάθουν κάτι τυχαία από άλλους ή καταλάβουν μόνοι τους ότι «κάτι σοβαρό συμβαίνει» . Επιλέξτε μια ήρεμη στιγμή, σε έναν οικείο χώρο του σπιτιού, χωρίς βιασύνη και χωρίς να έχετε άλλες υποχρεώσεις εκείνη την στιγμή.

Καθίστε κοντά τους και ξεκινήστε τη συζητηση με απλά, καθαρά λόγια:

«Η μαμά (ή ο μπαμπάς) έχει μια αρρώστια που λέγεται καρκίνος. Οι γιατροί ξέρουν πολλά γι’ αυτήν και θα κάνουμε θεραπείες για να τον/την βοηθήσουν».

Είναι σημαντικό να χρησιμοποιήσετε τη λέξη «καρκίνος», ώστε το παιδί να μη νιώσει αργότερα ότι κάτι του κρύψατε. Δεν χρειάζεται να τα πείτε όλα σε μία συζήτηση, είναι η αρχή μιας πορείας, όπου θα μπορείτε να επανέρχεστε με νέες πληροφορίες, ανάλογα με την ηλικία και τις απορίες του παιδιού. Μη νιώσετε άσχημα αν συγκινηθείτε, διότι με αυτον τον τρόπο τους δείχνετε ότι και οι μεγάλοι έχουν συναισθήματα που είναι σημαντικό να εξωτερικεύονται.

 

Προσαρμόζοντας τη συζήτηση στην ηλικία

Κάθε ηλικιακή ομάδα χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση, ώστε οι πληροφορίες να μην είναι ούτε πολύ συγκεχυμενες ούτε  δυσνόητες.

 

Πολύ μικρά παιδιά (κάτω των 3 ετών) δεν κατανοούν την έννοια του καρκίνου, γι’ αυτό είναι σημαντικό να επικεντρωθείτε στις αλλαγές της καθημερινότητας: 

«Η μαμά θα λείπει κάποιες μέρες για να πάει στο νοσοκομείο, αλλά θα γυρίζει και θα είμαστε μαζί».

Οι σταθερές ρουτίνες, οι αγκαλιές και ο χρόνος μαζί είναι πιο σημαντικά από τις λεπτομερείς εξηγήσεις.

 

Παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας (3–6 ετών) καταννοούν ότι υπάρχουν ασθένειες και γιατροί. Οπότε, μπορείτε να τους πείτε:

«Μέσα στο σώμα υπάρχουν κάτι μικρά κομμάτια που λέγονται κύτταρα. Κάποια από αυτά δεν δουλεύουν σωστά και αυτό λέγεται καρκίνος. Οι γιατροί έχουν πολλα καλα φάρμακα για να τα διώξουν και όλα να λειτουργούν πάλι όπως πριν».

Τονίστε ότι ο καρκίνος δεν είναι μεταδοτικός και ότι δεν ευθύνονται εκείνα για ότι συνέβει. 

 

Παιδιά σχολικής ηλικίας (6–11 ετών) μπορούν να καταλάβουν πιο συγκεκριμένες πληροφορίες. Εξηγήστε ότι ο καρκίνος προκύπτει όταν κάποια κύτταρα μεγαλώνουν και πολλαπλασιάζονται με τρόπο που δυσκολεύει το σώμα να λειτουργεί. Μπορείτε να μιλήσετε για θεραπείες όπως η χημειοθεραπεία ή  η ακτινοθεραπεία, και να εξηγήσετε από πριν για μερικές αλλαγές που συντελούνται στην εμφάνιση:

«Τα φάρμακα είναι πολύ δυνατά και μπορεί να κάνουν τα μαλλιά μου να πέσουν, αλλά μετά θα ξαναβγούν».

 

Οι έφηβοι συνήθως θέλουν ξεκάθαρες πληροφορίες και εκτιμούν την ειλικρίνεια. Μιλήστε ανοιχτά για τον τύπο καρκίνου, το πλάνο θεραπείας, τι ξέρετε και τι όχι. Δώστε τους χώρο να ρωτήσουν για το πώς αυτό θα επηρεάσει το σχολείο, τις παρέες, τα σχέδιά τους. Μπορεί να αναζητήσουν πληροφορίες μόνοι τους στο διαδίκτυο, οπότε είναι καλό να τους δώσετε και εσείς αξιόπιστες πηγές.

 

Πώς μπορεί να αντιδράσει το παιδί;

Είναι φυσιολογικό να ανησυχείτε για το πώς θα αντιδράσει το παιδί σας.  Η όποια αντίδραση του μπορεί να εξαρτηθεί από την ηλικία, την συναισθηματική ωριμότητα, τον τρόπο που συνήθως αντιμετωπίζει δυσκολίες, τις προηγούμενες εμπειρίες του με ασθένειες και τη σχέση που έχει μαζί σας. Πολλά παιδιά χρειάζονται ξανά και ξανά να ακούσουν ότι η ασθένεια δεν είναι δική τους υπαιτιότητα. Ακόμα κι αν δεν το δείχνουν, συχνά νιώθουν ότι ευθύνονται και μπορεί να έχουν ενοχές για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τα πιο μικρά παιδιά ιδίως μπορεί να μη βρουν εύκολα λόγια για να εκφράσουν αυτό που νιώθουν και να το δείξουν μέσα από τη συμπεριφορά τους. Ίσως παρατηρήσετε τα εξής:

• να αγκιστρώνονται πάνω σας, ειδικά σε ώρες αποχωρισμού (ύπνος, σχολείο)
• να επιστρέφουν σε παλιές συμπεριφορές, όπως να βρέχουν το κρεβάτι ή να έχουν έντονα ξεσπάσματα
• να φαίνονται πιο αποτραβηγμένα
• να αναπτύσσουν νέους φόβους, π.χ. για το σκοτάδι ή για ζώα
• να είναι υπερβολικά «καλά» και ήσυχα, σαν να προσπαθούν να μην σας επιβαρύνουν
• να παραπονιούνται για πονοκεφάλους ή πόνους στην κοιλιά χωρίς σαφή ιατρική αιτία
• να έχουν δυσκολία στον ύπνο ή εφιάλτες
• να κάνουν πολλές ερωτήσεις με τρόπο που ίσως σας φαίνεται «σκληρός» ή αδιάκριτος, αλλά είναι ο τρόπος τους να καταλάβουν
• ή, αντίθετα, να μη δείχνουν σχεδόν καμία αντίδραση

 

Όλα αυτά αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις σε κάτι που τους προκαλεί αναστάτωση.  Ωστόσο η σταθερότητα, η αγάπη και η διάθεση να απαντατε σε οτι τα προβληματίζει, είναι προαπαιτούμενα για αρχίσουν να  νιωθουν σταδιακά καλύτερα.

 

Μεγαλύτερα παιδιά και έφηβοι

Η εφηβεία είναι ήδη μια περίοδος με έντονες ψυχολογικές μεταπτώσεις. Η ασθένεια ενός γονέα ενδέχεται να κάνει τα όποια συναισθήματα ακόμη πιο περίπλοκα. Συχνά οι έφηβοι μπορεί να δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια ή να μιλήσουν για οτιδήποτε τους απασχολεί.

Μπορεί να:

• γίνονται πιο θυμωμένοι, ευέξαπτοι, με συχνές αλλαγές διάθεσης ή σημάδια θλίψης
• δείχνουν ότι «τα καταφέρνουν μια χαρά», ενώ μέσα τους να είναι φοβισμένοι και αισθάνονται μόνοι
• συμπεριφέρονται σαν μικρότερα παιδιά, ζητώντας περισσότερη φροντίδα
• κλείνονται στον εαυτό τους και να απομακρύνονται από την οικογένεια ή από δραστηριότητες που τους άρεσαν
• εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους ή πόνους στην κοιλιά
• φαίνονται σαν να αδιαφορούν και να συνεχίζουν σαν να μην συμβαίνει τίποτα

 

Μερικοί έφηβοι επιζητούν πολλές λεπτομέρειες και ρωτούν συνεχώς,  σε αντίθεση με αλλους οι οποιοι  φοβουνται να ρωτήσουν το οτιδήποτε. Πολλοί προτιμούν να μιλούν με φίλους τους παρά με τους γονείς τους. Το σημαντικό είναι να ξέρουν ότι είστε διαθέσιμοι, χωρίς να τους πιέζετε να μιλήσουν.

 

Πέρα από τα λόγια, βοηθά πολύ:

• να διατηρείτε όσο γίνεται τη ρουτίνα (σχολείο, ύπνος, δραστηριότητες)
• να χρησιμοποιείτε ημερολόγιο για να ξέρουν πότε υπάρχουν θεραπείες ή δύσκολες μέρες
• να τονίζετε συχνά ότι ο καρκίνος δεν είναι μεταδοτικός και δεν είναι δικό τους φταίξιμο
• να ζητάτε βοήθεια από επαγγελματίες ψυχικής υγείας όταν νιώθετε ότι δυσκολεύεστε εσείς ή τα παιδιά

 

Δεν χρειάζεται να είστε «τέλειοι» ούτε να έχετε τις απαντήσεις για όλα τα ερωτήματα. Αυτό που θα θυμούνται τα παιδιά σας είναι ότι τα αγαπήσατε, τα ακούσατε και τα κρατήσατε κοντά σας μέσα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη για όλους συγκυρία.