Σε μία γυναίκα η οποία έχει υποβληθεί σε βιοψία όγκου μαστού, η έκθεση του παθολογοανατόμου μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες, οι οποίες θα καθορίσουν τόσο την αντιμετώπιση όσο και την πρόγνωσή της.

Ιστολογική ταξινόμηση

Η ιστολογική ανάλυση του καρκίνου του μαστού μας πληροφορεί για το είδος των καρκινικών κυττάρων και το διηθητικό τους δυναμικό. Σε περίπτωση που ο όγκος είναι διηθητικός, υπάρχει δυνατότητα μετάστασης όπου και η αντιμετώπιση  είναι διαφορετική.

Επίσης, η ιστολογική ανάλυση αναγνωρίζει και σπανιότερους υπότυπους όπως τα σωληνώδη, τα βλεννώδη, τα μυελοειδή ή θηλώδη καρκινώματα, καθένα από τα οποία   χρήζουν διαφορετικής αντιμετώπισης. 

Βαθμός κακοήθειας

Σχετίζεται με το κατα πόσο τα καρκινικά κύτταρα μοιάζουν και συμπεριφέρονται σαν φυσιολογικά. Η διαβάθμιση μεταξύ βαθμού Ι και ΙΙΙ αντιστοιχεί στο κακόηθες δυναμικό των κυττάρων. Όσο μεγαλύτερος ο βαθμός κακοηθείας, τόσο επιθετικότερα είναι τα καρκινικά κύτταρα.

Βαθμός Διαφοροποίησης

Ο προσδιορισμός του βαθμού διαφοροποίησης βασίζεται στην ετερογένεια των καρκινικών κυττάρων, στην αρχιτεκτονική δομή του ιστού που σχηματίζουν και τη συχνότητα των μιτώσεων (κυτταρική διαίρεση) των καρκινικών κυττάρων. 

• Grade 1 (διαφοροποιημένος όγκος): χαμηλή ετερογένεια των κυττάρων, διατηρημένη αρχιτεκτονική δομή και λίγες μιτώσεις. 
• Grade 2 (μέτρια διαφοροποιημένος όγκος) είναι μεταξύ των grade 1 και grade 3.
• Grade 3 (αδιαφοροποίητος όγκος): υψηλή ετερογένεια, απώλεια της αρχιτεκτονικής και πολλές μιτώσεις. 

Συνολικά, όσο χαμηλότερος είναι ο βαθμός διαφοροποίησης, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση. 

Υποδοχείς Οιστρογόνων & Προγεστερόνης και υπερέκφραση του γονιδίου HER2

Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη είναι φυσιολογικές ορμόνες του γυναικείου οργανισμού. Κάποιοι εκ των καρκίνων του μαστού διαθέτουν ικανό αριθμό οιστρογονικών και προγεστερονικών υποδοχέων στην επιφάνεια των κυττάρων τους ώστε να μπορούν να συνδεθούν οι ορμόνες αυτές και να επάγουν την ανάπτυξη των όγκων. Οι όγκοι αυτοί που εκφράζουν οιστρογονικούς υποδοχείς λέγονται ER θετικοί καρκίνοι και δύναται να αντιμετωπισθούν είτε μέσω της αναστολής της λειτουργίας των υποδοχέων τους ή της μείωσης των επιπέδων των οιστρογόνων στο αίμα.

Οι HER2 υποδοχείς ανευρίσκονται στην επιφάνεια όλων των κυττάρων και εμπλέκονται στους φυσιολογικούς μηχανισμούς κυτταρικής ανάπτυξης, πολλαπλασιασμού και επιδιόρθωσης. Περίπου το 20% των περιπτώσεων του καρκίνου μαστού σχετίζονται με υπερέκφραση του HER2 υποδοχέα και οι όγκοι αυτοί λέγονται HER2 θετικοί. Συγκριτικά με τους HER2 αρνητικούς, οι όγκοι αυτοί είναι πιο επιθετικοί και αναπτύσσονται ταχύτερα, ενώ δύναται να αντιμετωπιστούν και με συγκεκριμένες θεραπείες που στοχεύουν στον HER2 υποδοχέα.

Οι ορμονικοί υποδοχείς και το HER2 προφίλ του όγκου είναι οι παράγοντες αυτοί που θα καθορίσουν το είδος της πλέον κατάλληλης θεραπείας.

Δείκτες πολλαπλασιασμού

Εκτός από τους ορμονικούς υποδοχείς, η αξιολόγηση και άλλων βιοδεικτών προσφέρει επιπλέον πληροφορίες από την εξέταση ενός παρασκευάσματος βιοψίας ή χειρουργείου. Για παράδειγμα, η πρωτείνη KI-67 εκφράζεται στα κύτταρα που τελούν υπό διαίρεση (όπως στα καρκινικά κύτταρα) και όχι σε αυτά που βρίσκονται σε φάση ηρεμίας. Έτσι, η ανεύρεσή της σε ένα μεγάλο ποσοστό κυττάρων του όγκου σημαίνει πως ο όγκος αυτός αναπτύσσεται γρήγορα.

Βιοψία λεμφαδένα

Η βιοψία λεμφαδένα είναι πολύ σημαντική στη χειρουργική σταδιοποίηση του καρκίνου του μαστού. Η παρακέντηση δια βελόνης των ύποπτων λεμφαδένων θέτει ή μή τη διάγνωση της λεμφαδενικής συμμετοχής καθορίζοντας ανάλογα με την περίπτωση και την κατάλληλη θεραπεία. Για την αξιολόγηση αυτής της συμμετοχής, χρησιμοποιείται η διαγνωστική πράξη του φρουρού λεμφαδένα (Cardoso et al. 2018), κατά την οποία ο λεμφαδένας υπεύθυνος για την λεμφική παροχέτευση του όγκου απομονώνεται, εξαιρείται και εξετάζεται για την παρουσία ή μή καρκινικών κυττάρων.